LABARIN DAN SANDAN CIKI NA INGILA

LABARIN WANI FASIHIN ƊAN SANDAN CIKI WANDA YA CIRI TUTA A YAƘIN DUNIYA NA BIYU

  Daga littafin Hikayoyin Kaifafa Zukata wallafar Marigayi Mallam Aminu Kano.

 A zamanin yaƙin duniya na biyu, anyi abubuwan bajinta, ƙwazo da ƙuru marasa iyaka. Irin waɗannan abubuwa ya kyautu yara su sani don gaba. Saboda haka ne zamu ba da labarin bajinta, ƙwazo da basirar wani ɗan sandan ciki na Ingila.
  Lokacin da jamus suka cinye ƙasar sa suka mamaye ƙasar Turai, sai ya zamana aika saƙon hannu zuwa ga Rashawa abu ne marar yiwo domin duk hanyar da za a ratsa zuwa Rasha Jamusawa suna nan sun kuma sanya ido su ga wani baƙon abu.
Ƙasar Ingila na son aikawa da saƙon hannu zuwa ga kwamandan yaƙi na Rasha, amma kafin aje sai an bi ta ƙasar Faransa, an ƙetare Switzerland an ɓulla ta Yugoslavia kafin a tarar da Rashawa.
Akan haka sai hedikwatar ƴan sandan ciki ta Ingila ta zaɓi wani gwarzo a cikin jami'anta. Ranar da zai tashi sai shugaban hedikwatar ya kira shi yace da shi, "Gwamnati ta zaɓe ka ka kai saƙo wurin Marshal Timoshenko. Za a sanya ka a jirgin sama mai laima a kai ka kusa da Faris a jefa ka. Za ka sauka a wani daji mil goma daga Faris da ƙarfe ɗaya na dare. Da zarar ka sauka in ka duba na'urar gane kusurwa 'kanfas' ka ga gabas, sai kayi ta tafiya har zuwa yadi ɗari ko fin haka da kaɗan, a hagun ka zaka tarar da tsohon basukur. Akwai fitilar kalanzir ka kunna ka tura har kazo babbar hanya. Daga nan ka bi hanyar zuwa otal mai suna Edward Set. Ka jingine basukur ɗin ka shiga dai-dai ƙarfe biyu saura kwata. Idan ka kuskure abu ɗaya zaka shiga halaka.
Da zarar ka shiga, wanda yake aiki a lokacin zai kunna taba sigari da zarar ya ganka. Daga nan zai baka ɗaki. Bayan ƙarfe uku da kwata ka fito daga ɗakinka ka je cikin lambun otal ɗin kana shawagi. Wani mutum zai zo da jarida a hammatar sa ya zauna a kujera mai fitila. Bayan yayi karatu zai bar jaridar a nan ya tafi nasa zarafi. Kai sai ka ɗauki wannan jaridar kaje ɗakin ka ka duba shafin talla. Anan za ka ga abinda za ka yi. A dawo lafiya, Allah ya kiyaye. Kada ka mance da cewa sirrin aikin ƴan sandan ciki shine aiki da hankali".
Nan da nan aka ɗauki ɗan sandan, aka ya dashi a gefen Faris, ya tarar da komai yadda aka gaya masa, ya kuma yi duk abin da aka ce yayi.
Da ya duba shafin talla ya fassara saƙon dake ciki, sai ya ga ance dashi nan take ya je ƙofar otal zai tarar da mota sabuwa mai lamba kaza, a cikin ta akwai ƙatuwar jaka cike da kuɗin Ingila fam dubu ashirin. A cikin su guda ɗaya ce tak ke ɗauke da saƙon da ake so Marshal Timoshenko na Rasha ya samu.
Nan take ya fito da gaggawa, ya ɗauki mota ya kama hanya. Ya yi kamar awa ɗaya yana tafiya har ya zo wata kwana, sai ya ga mutum a kwance jina-jina. Ya ja birki don kada ya taka shi. Kuma ya tabbata an kaɗe shine aka bar gawar sa anan. Sai kawai ta fito ya kama ƙafar sa don ya janye shi ya samu hanya.
Ai kuwa sai wuf yaga mutumi ya miƙe ya zaro labarbar, ya auna shi da ita, sannan yace "Ni ɗan sandan ciki ne na Jamus. Sunan ka Robinson. Yau ka sauka daga Ingila. A motar ka akwai saƙo zuwa Marshal Timoshenko. Yanzu ba wata magana sai ka ba ni mota da kayan cikin ta ko in kashe ka".
Nan da nan ta ya sakar masa mota. Ya shige kenan zai tashe ta sai Robinson yace da shi, "Ina so ka taimake ni da abu guda". Wato zan buɗe hannayen kwat ɗita ka harba wurare daban daban don in koma gida a sani sai da tsiya tsiya aka karɓi kayan nan. In ba haka ba sai a zaci ƙarya nake".
Ɗan sandan cikin Jamus ya yi masa yadda yace. Daga gamawa sai Robinson ya zaro tasa labarbar ɗin yace "Harsashin ka ya ƙare, bani motata. Amma ni ba zan yi wauta in bar ka a raye ba". Sai ji ka ke fa! fa! fa! fa! ya harbe shi.
Ɗansandan Jamus ya mutu, Robinson ya shiga motar sa ya kai saƙo inda aka tura shi ko tsartse bai yi ba.

Sadiq Tukur Gwarzo

KASUWANCIN YANAR GIZO 1

Assalamu alaikum.
    Wannan wani sirri ne wanda na rubutashi da harshen turanci don siyarwa a kasuwa, amma yanzu saboda rashin yiwuwar hakan na yanke shawarar fassara shi da hausa tare da yada shi gay an uwana musulmai hausawa. Ina fata wasu za suci gajiyar wannan sirri.
       Da fari dai wannan tsarin kasuwanci da zanyi bayani akansa sunansa a turance ``ONLINE BUSINESS``. Idan akace online, a hausance ana nufin duk wani tsari wanda aka maqala naura mai kwakwalwa ta kwamfuta ko wayar sadarwa ta handset, ko kuma wasu na`urori, aka maqala su da yanar gizo wato internet. Business kuwa kowa ya sani, ma`anar sa kasuwanci.
         Wannan kasuwanci, mutanen duniya a qasashen da suka ci gaba tuni sun dade da dulmiya a cikin sa, domin suna yin siye da siyarwa na motoci, ticket na sinima ko na jiragen sama, tare da dubban abubuwa wadanda daga daki ma zaka siya, kafin wani lokaci abin zaizo qofar gidanka. Sai dai kada mai karatu yayi tunanin zan sanar dashi hanyar da zai zama attajiri na dare daya domin mafiya yawan masu kawo irin wadannan hanyoyin ga mutane a zahiri ko a yanar gizo zaka samu cewa yan damfara ne, amma dai na tabbata cewa zan kawo ingattattun hanyoyi wadanda idan mutum ya dage, yayi juriya kuma zaici moriyar kasuwancin.
           MUHIMMANCIN KASUWANCIN YANAR GIZO-GIZO
Ba a buqatar wani babban jari, ko ofishi kafin afara wannan kasuwanci. Dakin ka/ki zai iya zama babbabn ofishin ka/ki. Babban abin buqata kawai shine na`urar kwamfuta sai modem wanda zai sada ka da yanar gizo. Ko kuma wayar sadarwa wadda ake shiga  yanar gizo da ita.
  Kowa da kowa zai iya yin wannan kasuwancin mace ko namiji, babba ko yaro. A wannan kasuwancin, ba`a buqatar kwalin digiri, difloma ko NCE, abin nema kawai wanda zai fara kasuwancin yasan yadda zai karanta ya fahimta da yadda zai rubuta, sai kuma yadda zai sarrafa na`urarsa mai kwakwalwa ko wayar sadarwarsa.
wanda zaiyi wannan kasuwanci yana da yancin gudanar da kasuwancinsa a duk sanda yaso, da safe ko da rana ko kuma da dare, domin ba kamfani bane da zasu ce maka lokaci kaza lalle ka fito wajen aiki.
a wannan kasuwancin akwai kwastomomi masu tarin yawa wadanda a kullum suke jiran ka/ki kawo musu wani abu sabo wanda ya hadar dana ilimi, labari, hoto, hoto mai motsi wato video, ko wani ra`ayin ka akan wani abu su kuma su biya ka kudi.
haka kuma kasuwancin baya baqatar ace jiddin walahairan kana/kina kasuwa, kawai matsawar ka kasa abubuwa masu amfani wadanda mutane sukeso, to kana iya kwanciya bacci ma, domin kudade ne zasu ta kwankwasa maka qofa ta hanyar alatin waya daga asusun bankin da kake ajiya.

MATSALAR KASUWANCIN YANAR GIZO
  Kamar yadda aka sani, duk abin da yake da amfani, to yana da rashin amfani ko da kadan ne. Daga cikin matsalolin wannan kasuwanci, akwai rashin tabbas na cewa inda zaka saka kudin ka ingattacce ne ko kuma guri ne nay an damfara. Domin akwai tarin yan damfara a yanar gizo wadanda ake kira scammers, ko crackers, amma cikin rashin sani wasu sunfi kiransu da hackers wadanda qiris suke jira kayi kuskure su kuma suyi awon gaba da kudinka.
    Hanyar kariya kuwa itace mutum yayi taka tsan-tsan, duk shafin daya shiga, na`urarsa tace bata gamsu da ingancin wannan shafin ba to zai fi kyau mutum ya hakura don kaucewa yan damfara dama cutuka masu yaduwa na yanar gizo wato virus. Haka kuma duk wani shiri da akaiy maka/miki talla a yanar gizo wanda akace zakayi/zakiyi arziqi na dare daya, to mutum ya guji shiga, domin yan damfara sunfi amfani da wadannan shirin don su jawo hankalin masu idon cin naira.

   Kafin na fara bada hanyoyin da zaa iya samun kudi a yanar gizo, akwai muhimmin abu da mutane ya kamata su sani, wannan abu kuwa shine hanyar da kudi zasu shiga aljihun wanda zaiyi kasuwancin kuma hanyar da zai tura da kudinsa don siyen abin da yake so.
    Duk abinda kake son siya ko siyarwa a yanar gizo, ba zaka sami dama ba har sai ka nemi daya daga cikin wadannan katuna dazan kawo, katunan sune; debit card, master card, visa card ko paypal. Ana iya samun wadn nan katuna masu kama da katin ATA a bankuna irinsu GT bank, zenith bank, sterling bank da sauransu.
Don naka kamar yadda ake siyen katin waya ko biyan kudin wuta da ATM, haka ake siyan abubuwa a yanar gizo da daya daga cikin wadancan katuna, sai dai idan abin irin su mota ne ko wayar sadarwa, za`a caje ka wasu kudi da ake kira shipping domin a kawo maka wani waje mafi kusa dakai yadda zakaje ka amshi kayanka.

HANYOYIN DA ZA`A IYA SAMUN KUDI TA HANYAR YANAR GIZO
    Hanyoyin suna da tarin yawa, amma da yake sun kasu gida-gida ne, ina sa ran in sha Allah zan kawo kadan daga ciki, nayi bayanin su tare da bada misalai dai-dai gwargwado.
1.   Affiliate marketing
         Wannan hanya tana daga cikin mafiya yawan hanyoyin samun kudi a yanar gizo, domin akan samu sama da naira dubu dari hudu a wannan fanning.
    Ma`anar wannan hanyar itace dillanci, wato zaka zama dillali ne, ka amso dillancin sayar da hajar wani kamfani kazoo ka kasa a shafin ka na yanar gizo ko kuma a shahararrun shafukan duniya irinsu facebook, yahoo ko google.
     Idan mutum ya lura sosai, idan ya bude shafin yanar gizo, yakan ga wasu hotuna a gefe da gefen shafukan wadanda suke dauke da talloli, wadan nan talloli su ake kira Adsense, ko kuma ace Ads.
     Yadda ake samun kudin kuwa shine, za kayi yarjejeniya da masu kayan, zaka zabi yadda kake so su biya ka aduk sanda wani yayi maka kilik akan tallar, kai kuma zaka fayyace musu cewa acikin mutane kaza da zasuyi kilik akan tallar, kana sa ran mutane kaza zasu sayi hajar taka. Idan har abin da ka saita yayi dai-dai, zaka samu kudi, idan kuwa aka samu mishkila, to zasu zaftare maka kudi, don haka ana buqatar ayi taka tsan-tsan.
YADDA AKE SA TALLA (ADS) A SHAFIN FACEBOOK
Idan zaka sa talla, wajibi ne mutum yayi la`akari da abin da mutanen wajen da zai kaiwa tallar suka fi so domin samun kasuwa, kuma kamar yadda aka sani shafin facebook yana daga cikin shahararrun shafuka na duniya da miliyoyin mutane ke amfani dashi a kullum, shi yasa maimakon ace sai ka qirqiri shafinka na kanka, kana iya amfani da facebook don samun kudi, inda zasu dauki harajin amfani da shafin su da kayi sub aka ragowar kudinka.

Tallar da tafi garawa a yanar gizo sune:-
singlesnet. Adireshinsu; www.publishers.single.com/register
mate1          ,,     ,,          mate1.com/affiliates
true             ,,      ,,,          true-affiliates/sign.asp
clickbank    ,,      ,,           www.clickbank.com   (amma basa amsar yan najeriya)
eye ern       ,,       ,,          www.eyeearn.com-signup

MATAKAN DA ZA,ABI DON YIN RIJISTA
ka ziyarci daya daga wadannan adireshin da na kawo
ka cike fam din da aka kawo, a ciki zaka zabi qasa, shekaru ko jinsin mutanen da kake son a kafawa tallar taka.
kayi rubutu wanda zai jawo hankalin mutane suyi maka kilik ko su sayi kayan, ka sanya hoto main an sha`awa wanda zai jawo hankali.
sai ka sai ta yadda kake so a baka a duk kilik daya, da yadda kake tsammani za`a siyi kayan a iya adadin kilik da zaka ware.
        A rubutu na gaba insha Allah zan cigaba da qarin bayani.
Daga Sadiq Tukur Gwarzo
    08060869978

KASUWANCIN YANAR GIZO 2

Assalamu alaikum.

Hanyoyin da ake samun kudi a yanar gizo;-
Article writer
A wannan fannin, mutum yana iya zama mai rubuce-rubuce ga jaridu, qasidu ko wasu gurare na dab`I na duniya, inda zasu nemi ka rinqa rubuta musu sharshi kan al`amuran yau da kullum da suka shafi siyasar duniya ko ta qasashe, ko kuma rubutu kan kasuwanci da yadda za`a habaka kasuwanci, ko rubutun daya kebanci soyayya, ma`aurata da yarda za`a zauna lafiya da juna, dama sauran dumbin fannoni wadanda mutane suke zumudin karantawa idan sun ganshi.
Mai sha`awar wannin fannin, babu wata wahala, kawai abinda zaiyi shine, yayi tunani a karan kansa wane fanni yake da gogewa, inda zai rinqa yin rubuce-rubuce mai qayatarwa da jan hankali, zai kuma  tabbata zaiy iya kiyayewa da qa`idojin rubutu na harshen turanci, daga nan sai ya ziyarci search engine kamar google a adireshinsu www.google.com, idan shafin ya bude, sai ya binciko qasida, ko jaridar da suka kebanci irin abinda yake da kwarewa akansa. Idan yafi kwarancewa akan rubutun daya shafi siyasa, kai tsaye qasidun siyasa zai bincika.
Idan har kayi haka, zai samu shafuka masu tarin yawa na qasidu(magazines), da jaridu na dunya, daga nan sai ka zabi wadda ta kwanta masa, ka ziyarci shafin jaridar ta hanyar kilikin akan adireshinta, sai ka karanta irin abubuwan da jaridar ko qasidar suke bugawa wadanda mutane irinka ke turo musu, daga nan sai ka tuntubi editan jaridar ko qasidar. A wannan gabar ne editan zai so yasan wanene kai, yasan kwalin rubutun ka da kuma abinda kake ganin zaka iya yi musu rubutu akai tare da tura wani samfuri na rubutun da ka tabayi. Indai mutum yabi qa`idoji daki-daki, zai samu gurbin yin rubuce-rubuce, inda za`a rinqa biyansa a mako ko a sati ko kuma duk rubutun daya gudanar.

YADDA MUTUM ZAI IYA YIN RUBUTU GA SHAFUKAN YANAR GIZO A BIYA SHI
Kamar yadda nake tunanin wasu suna da masaniya, yanar gizo ba ma`asumiya bace wadda ake yi mata wahayi daga sama, duk tulin bayanan da muke gani yau da kullum da suka shafi fannoni da dama na rayuwa da har wasu ke ikirarin duk abin da ka nema a yanar gizo zaka samu, to mutane ne mahaluqai suka dauki gabarar rubutawa. Wasu sun rubuta ne a matsayin (blog) kuma a kyauta, wasu kuma sun rubuta an biyasu. Don haka kai ma kana iya yin irin wadannan rubuce-rubuce a shafukan yanar gizo a fannin da ka sani. Domin yin haka, zaka iya ziyartar:-
www.getafreelancer.com
www.freelancewriting.com
wadannan adireshoshi suna da ban mamaki, aikin su kamar yankan wuqa( ta bakin mata) haka yake. Kawai abin da zakayi shine, ka ziyarci daya daga adireshin sannan kayi sign up, zasu nemi ka fada musu fanning da kake rubutu akai tare da tura musu samfurin rubutun da ka taba yi.

www.debthelp.tu
wannan shafin yana da wuya kafin su amince zaka rinqa yi musu rubutu, amma da zarar sun amince da ingancin ka, zasu baka dama ka rinqa yi musu rubutu suna biyanka $20 dala ashirin a duk rubutu. Idan kullum zaka rinqa yi ba zasu damu ba wajen baka kudin ka a kullum.
www.epinions.com
wannan ma wani shafi ne mai ban mamaki, ana samun kudi matuqa ga masu wayo. Yuadda akeyi shine idan kayi rijista dasu, zaka rinqa rubuta musu ra`ayinka ne akan kayayyakin su (products), duk wanda yayi kilik akan wannan ra`ayin naka, zaka samu kudi. Don haka anan ana yin ramuwar kura, idan kayi wa wani kilik, shima sai yayi maka, amma idan kana tunanin zaka rinqa yiwa kanka kilik, tofa wayon su ya isa, duk kilik da kayiwa kanka da kanka sai sun zaftare maka kudin da ka samu. Adsence ma haka yake.

www.articlemarket.com
www.ehow.com
da sauransu.

YADDA MUTUM ZAI SAYAR DA HOTUNA A YANAR GIZO-GIZO
Wataqila wannan ya bawa wasu mamaki, amma a yanzu yanar gizo tayi bunqasar da kome kake dashi, kome ka sani kuma koda ilimin kora jaki ne, zaka iya samun kudi dashi domin wani yana can yana neman irin wannan abinda kai ka sani din. Don haka zaka iya zama mai daukar hoto na mutane, dabbobi, fulawowi da sauransu, ka sayar a yanar fizo.
Shafukan da ake sayan hoto ko a siyar sun hadar da:-
www.photoprofit.com
www.dreamtime.com
www.stockphoto.com
www.fotolia.com
www.freeimages.com

Idan kuma mutum yana sha`awar siye-siye ne a yanar gizo, indai ya mallaki daya daga cikin katuna masu kama da katin ATM, sai ya ziyarci daya daga cikin manyan shagunan yanar gizo, inda zai siyi kaya a kawo masa har gida cikin  rahusa. Adireshin shagunan sune:-
www.amazon.com
www.ebay.com

Anan nake ganin zan jingine wannan fanning, amma cikin ikon Allah a gab azan tabo wasu bangarorin. Ina fata yan uwana zasuci moriyarsa.
Daga Sadiq Tukur Gwarzo.
08060869978

WANENE SADIQ TUKUR GWARZO?

TARIHIN SADIQ TUKUR GWARZO
(Global Goodwill Ambassador)
  Shi bafillatani ne, an haife shi a garin Gwarzo, ya fito ne daga zuriyar Mallam Isah wanda Ɗan Gwarzo Baba ya gaiyato daga Sokoto domin tseratar da garin bisa wani mummunan hari da Ɗan baskore, sarkin Maraɗi na zamanin ke shirin kawowa wannan gari a ƙarni na goma sha takwas.
  Sadiq Gwarzo ya yi karatun addini dana boko a garin Gwarzo, sai a shekarar 2005 ya bar garin zuwa kwalejin fasaha mai suna GTC BAGAUDA domin kammala karatun sakandare, inda ya karanci fannin 'Carpentry and Joinery'. ya kammala karatun a shekarar 2008.
  A shekarar 2009 Sadiq Gwarzo ya yi karamar Diploma akan 'Computer Networking and Maintenance' a cibiyar koyar da karatun Kwamfuta ta Himma dake Gadon kaya a garin Kano, daga nan sai ya koma Gwarzo ya sake yin karatun karamar Diploma a 'School of Environmetal Studies' wadda ke ƙarƙashin 'Kano state Polytechnique', inda ya karanci 'Painting and Decoration'.
  Bayan ya kammala a shekarar 2011, sai kuma ya samu shiga 'School of Nursing kano' a shekarar 2012, ya kammala kwalejin a shekarar 2015 a matsayin cikakken majinyaci.
   Sannan yabsake komawa makarantar School of Hygiene a shekarar 2017 tare da karantar babbar diploma watau 'HND Public Health Nursing', inda ya kammala a 2019.
  Haka kuma yayi kwasa-kwasai da yawa ta yanar gizo daga  jami'ar buɗe ta ƙasar Australia, daga ciki akwai:-
-Anthropology: Becoming Human
-Origin of Crime
-Asronomy: Discovering the Universe
- Midwifery Education
-World Music
Da wasun su.
  Sadiq Gwarzo ya soma rubuta littafi tun yana firamare, kasancewar sa ya tashi a matsayin makaranci. Amma dai littafin sa na farko shine 'Nasara a Tafin Hannu' wanda ya wallafa a shekarar 2010. Daga nan sai 'Hikimar Allah Na Da yawa' a 2012, da 'Ilimin Kasuwanci' a 2015, sai kuma ' The Art OF Talking cure' a 2016.
Sauran littattafan da ya wallafa sune:
-Sabuwar Fuskar Ilimin Falsafanci
-Sirrin Rayuwa a cikin ilimin Lambobi
-Tarihin Tsohuwar Daular Baƙin mutum
-Kula da Lafiyar Mata masu ciki da kananun yara
-Asalin Hausawa daga kaɗe-kaɗen su
-Tarihin Daulolin Musulunci
-Magana Hausa
-Madubin Sarakuna
-Tarihin Jihadin Danfodio a Kasar Hausa
 Sadiq Gwarzo ya fi karkata akan rubututtukan da suka shafi 'tarihi', shiyasa wasu marubutan kan yi masa laƙabi da suna 'Gwarzon Tarihi', amma duk da haka ya yayi rubututtuka da dama akan fannikan siyasa, kasuwanci da zamantakewar rayuwa. Akan haka, ya rubuta muƙalu sama da 250 waɗanda ya taskance a turakar sa ta yanar gizo  http://sadiqtukurgwarzo.blogspot.com. Haka kuma ya taya Mallam Salisu Durmin Iya gabatar da shirin 'Hausa Rigar Siliki' a gidan Radiyon Guarantee na kusan tsawon shekara ɗaya a inda suka rinƙa tattaunawa akan tarihi da kafuwar ƙasashen Hausa. Baya da haka, Sadiq Gwarzo da taimakon masana kuma marubuta irin su Farfesa Yusuf Adamu, da wasun sa, sun kafa wata cibiya mai rajin bincike akan tarihin hausa da hausawa wadda suka sanyawa suna 'Center for the study of Hausa Civilisation', Ƙari akan haka, Sadiq Gwarzo na gabatar da ayyukan fassara ga kamfanoni na gida dana waje, da rubututtuka na tarihin ɗai-ɗaikun al'umma da kuma jaridu irin su Leadership Hausa, Manuniya da wasun su na yanar gizo. 

   A shekarar 2019 kungiyar duniya mai rajin tallafawa al'umma mai suna 'Global Goodwill Ambassadors' suka baiwa Sadiq Tukur Gwarzo lamba da sahalewar zama mamban su bisa ayyukan alheri da yake yi a fannonin taimakon al'umma. Tun kafin wannan lokacin, ya kasance a gaba-gaba wajen yaƙi da cututtuka masu damun al'umma misalin HIV, da Malaria  ga ƙungiyoyin agaji na ƙasa da ƙasa.

    Zuwa yanzu, Sadiq Gwarzo na gabatar da ayyukan sa na rubuce-rubuce, da na ƙungiyoyi tare kuma da kasuwanci. Sannan tare da haɗin guiwar marubuci Ɗanladi Haruna, ya kafa kwalejin farko ta yanar gizo wadda ake koyar da ilimai da harshen Hausa. Babban burin sa shine Hausawa su sami ilimi a sauƙaƙe, su kuma soma gogayya da sauran al'ummar duniya akan haka. Dalili kenan da ya samar da kwalejin domin share fage ga duk wani son koyo da koyarwa. Kuma ana sa ran kwalejin zata fassara manyan ilimai da ake taƙama dasu a zamance anan duniya domin koyar da al'ummar Hausawa.

   Zuwa yanzu, Sadiq Gwarzo na da mata ɗaya, da ɗa ɗaya.
   

TARIHIN ZUWAN TURAWA AFIRKA TA YAMMA

TARIHI ABIN TUNAWA: ASALIN YADDA TURAWA SUKA BINCIKO AFRIKA TA YAMMA
Daga SADIQ TUKUR GWARZO
Tun da jimawa, Labarai masu ƙayatarwa suka cika kasashen Yammacin Turai dangane da yankin Afirka ta yamma. Tatsuniyoyi sun shahara akan haka. Labarin Attajiri Mansa Musa mai kyautar gwala-gwalai ya zamo abin jimami a Ingila, haka kuma labarin shaharar Kogin Kwara ba zai misaltu ba.
A wancan lokacin dai, turawa na ɗaukar birnin Tambuktu a matsayin birnin Gwal, domin haka ma suke yiwa garin laƙabi da suna 'birnin gwal', suna kuma da ƙarancin sani game da kogin Kwara.
A kan hakane aka kafa wata kungiya a birnin landan mai suna 'Association for promoting the discovery of the interior parts of africa' a shekarar 1788, wadda a taƙaice ake ambatar ta da 'African association'. Kungiyar, wadda sir joseph Banks ke jagoranta, ta ƙunshi manyan mutane, masana da attajirai, kuma tana da burin binciko zance mafi gaskiya dangane da Birnin Tambuktu, da kuma kogin Kwara. Wannan yunkuri shine asalin fara laluben turawa a kasashen Afirka ta yamma.
Akan haka, an rinƙa sauraron matafiya da sauran masu binciken tarihin duniya dangane da abinda suka sani game da Tambuktu da kuma kogin kwara. Ga misalin abubuwan da aka samo;
I. Bayani yazo daga James Bruce dan Kasar scotland, wanda a shekarar 1769AD ya isa kasar Habasha cewa "daular Tambuktu karkashin mulkin Muhammadu Askia I, tayi matukar karfi a wajajen ƙarni na 13 zuwa na 15, kuma itace ta mamaye mafi yawan ƙasashen yammacin Africa, tun daga yankin Gambiya da senegal, har zuwa sokoto dake ƙasar Hausa. A gabashi kuma sai da ta dangane da kogin kwara. Garin Timbuktu kuwa, yana dauke da baƙi masu yawa, kuma gari ne mai cike da arzikin gwal.
ii. An samu labari daga wani masani mai suna Al Hassan Bin muhammad al-Wazziniz zayyati wanda akewa Laƙabi da Leo Africanus (ma'ana zakin Afrika) wanda kuma akace kakannin sa na cikin gungun musulman da sukayi gudun hijira izuwa sassan duniya daga birnin Andaluz a shekarar 1492 sa'ar da Sarki Ferdinand da Sarauniya Isabella suka cinye garin da yaki, ga abinda ya  faɗa bayan ya samu damar ziyartar Timbuktu "ana kawo hatsi, shanu, madara da man shanu mai tarin yawa izuwa garin Timbuktu duk kuwa da kasancewar garin cikin sahara inda babu ƙoramu da lambuna. Babban abinda mutanen garin ke musayar kasuwanci dashi shine gishiri''.
Ya ƙara da cewa ''Sarkin Timbuktu attajiri ne na gaske, wanda ya mallaki sulalla na zinare marasa adadi. A koda yaushe kuma idan yana tafiya zaka samu kimanin dawakai 3000 suna rufa masa baya. Sannan yana da tarin likitoci, alƙalai, malamai masu wa'azi da sauran masana zazzaune a fadar sa''.
Daga wajen Leo Africanus ne kuma turawan ingila suka fahimci cewa Gishiri yana da matuƙar daraja a Timbuktu, saboda ya ayyana cewa zuwa akeyi dashi daga wani gari mai suna Tangaza, wanda yake da nisan Mil ɗari biyar daga Timbuktun. Har ma yake cewa "na taɓa kasancewa a Timbuktu a lokacin da farashin mangalar gishiri yake dai-dai da farashin sisin gwal tamanin".
iii. Wani bayanin ma ya samu daga hannun wani mai suna Asseed El hage Abd Salam Shabeeniy, wanda akewa laƙabi da Shebani, a wajajen shekara ta 1788. Shebani ya rayu a timbuktu tsawon shekara uku, inda har ya leƙa kasar hausa, ga kuma abinda ya naƙalto " Adadin mutanen garin timbuktu zai cimma dubu 40, banda bayi da kuma baƙi mazauna garin. Duk al'ummar garin baƙaƙen fata ne, sannan kuma kusan duk baƙon da zaije garin sai ya auri 'yar garin saboda kyawun matayen su. Kallo daya tak zai sa ka faɗa so da ƙaunar su"
Ƙari akan haka shine labarin Attajirin Sarkin Timbuktu Mansa Musa wanda ya baza duniya. Ance yayi zamani a wajajen ƙarni na 12, shine kuma ya taɓa ziyartar Saudiyya da ɗumbin bayi gami da ɗumbin gwala-gwalai.
Sai dai duk labaran nan, babu abinda akeji game da Kogin Kwara, kuma har izuwa lokacin kafuwar kungiyar, ba a samu wani bature farar fata ba wanda yayi ikirarin yaga Kogin kwara da idanuwansa.
A shekarar 1790, wani tsohon soja mai suna Daniel Houghton ya tunkari wannan kungiya ta 'African Association', da nufin amsar kwantiragen zuwa Africa ta yamma da ƙafa don gani da ido.
  Nan take kuwa kungiyar ta amince masa, ta kuma ɗora masa nauyin ziyartar Tafkin Barra kunda (wani gari dake ƙasar Gambiya) da kuma ƙasar Hausa tare da binciko ainihin inda garin Timbuktu yake, sannan ya ƙarƙare tafiyar a gaɓar kogin Kwara.
 Da yin haka, sai ya shiga kokarin koyon harshen Larabci tare da wani yare na ƙasar senegal mai suna 'Mandingo' ta yadda zai samu damar mu'amala da mutane.
Sannan ya sanya ranar fara tafiya.
A watan Oktoba na shekarar 1790, Hougton ya shigo jirgin ruwa, inda bayan wasu kwanaki ya sauka a gabar Kogin Gambia a wani gari da ake kira Barra. Ya tafi tiryan-tiryan har wani gari mai suna Pisania, daga nan ya risƙi wani gari da ake kira Jonkakonda, daga bisani kuma ya ƙaraso masarautar Wuli a farkon shekarar 1791.
A wannan wuri, ance Sarkin Masarautar Wuli ya karɓi Houghton da girmamawa, har ma ya bashi mazauni a garin sa mai suna Medina. Sai dai ba a jima ba abokan hamayyar Sarkin suka kawowa garin hari, inda kuma sukaci nasarar kone garin, har ma kayyayakin Houghton na yaƙi da wasu abubuwa masu amfani suka ƙone ƙurmus. Wannan abu yayi masa ciwo matuƙa.
Duk da haka, Houghton baiyi ƙasa a guiwa ba, inda yaci gaba da tafiyar sa yana neman garin Timbuktu.
  Ance a wajajen watan Mayu na shekarar 1791, Houghton ya bar gaɓar tekun Barra, sannan ya kutsa kai don tunkarar Timbuktu. A lokacin ne kuma ya tura da saƙo zuwa Ingila mai ɗauke da labarin yadda tafiyar sa take kasancewa. Saƙon ya isa birnin Landan cikin nasara.
Daga nan, Houton ya samu damar gewayawa ta kogin Senegal, shine ma sarkin wani gari yaci mutuncinsa, da ƙyar ya samu kuɓuta ya isa masarautar Ferbanna dake yankin Bambu na ƙasar ta senegal acikin damuna ta wannan shekara.
Daga nan ne kuma ya hadu da wani Matafiyi mai suna Madegammo, wanda yayi alƙawarin zai yiwa Houghton jagoranci izuwa birnin Timbuktu a kyauta. Sun fara wannan tafiya ne a watan yulin 1791, shine har Houghton ya ƙara turawa da saƙo gida yana mai labarta yarjejeniyar da sukayi da matafiyin, ya aika saƙon ne ta hanyar matafiya, kuma sannu-a hankali ya isa birnin landan.
  Wannan saƙon shine ya zamo na ƙarshe, domin daga nan ba a ƙara jin ɗuriyar sa ba.
A shekara ta 1793, labari mai tushe ya riski Landan cewar Houghton ya samu kansa cikin mawuyacin hali yayin tafiyarsa zuwa Tambuktu, wannan ne yasa tafiyar ta sire masa, abokan tafiyar sa kuma suka ribace shi, inda suka sauya akalar tafiyar izuwa wani gari mai suna Tisheet (wanda yake a ƙasar Mouritania a yanzu). Amma kwana biyu da yin haka, sai Houghton ya fuskanci cewa abokan tafiyar sa na yunƙurin hallaka shi, wannan yasa ya tsere musu, ya shiga cikin sahara ba ruwa ba abinci a tare dashi, a daddafe ya isa wani gari mai suna Tarra, inda kuma cikin rashin sa'a, mutanen garin suka hanashi ruwa da abinci, wannan yasa yunwa ta halaka shi.
  Ance ko gawar Houghton mutanen garin ƙin binne ta sukayi, a ƙarshe tsuntsaye ne suka yagalgalata a banza.
Wannan labari yayi matuƙar ɓatawa Ingila Rai, sannan ya dakushe guiwar masu son jin labarin africa ta yamma da yawa.
   Amma ba'a fi shekaru biyu ba, sai ga takarda daga hannun wani baturen ƙasar scotland mai suna MUNGO PARK, yana neman sahalewar ƙarasa aikin da Houghton ya fara..
Tafiyar mungo park (wadda tarihin ta yazo a littafin Mungopark Mabuɗin Kwara) tana ƙunshe da darasi mai tarin yawa. A cikin ta ne mukaji yadda iyaye da kakanni suka rayu a wancan zamani, da kuma yadda Mungopark ya rinƙa bibiyar matsalolin da marigayi Houton ya fuskanta, har ma da laifuffukan da ya yiwa sarakunan africa ta yamma, dalilin dayasa suka tsaneshi kuma kenan har abin ya kai shi ga halaka!

TARIHIN MAHAIFIN MANI MAKWALLA DA YADDA YA KUƁUTAR DA GARIN GWARZO

TARIHIN MANIN MAKWALLA
Sunan Mahaifin Manin Makwalla Mallam Isah, shi Bafillatani ne Batoranke, kuma malami masanin asararu, a sokoto yake da zama.
  Wata rana a wuraren ƙarni na goma sha takwas kafin zuwan turawan mulkin mallaka, watau jim kaɗan da yin jihadin fulani a ƙasar Hausa, sai wani sarki ya aiko da goron yaƙi zuwa garin Gwarzo.
  Garin Gwarzo an sani cewa Bamaguje Gwarzo ne ya kafa shi, amma daga baya wani Bafillatani mai suna Baba ya karɓe iko da garin, har kuma ya kasance fulanin ke gadon mulkinsa, amma kuma ana kiran sarkin garin da suna 'Ɗan Gwarzo', don haka an samu cewa a lokacin jihadi, fulani basu yaƙi garin ba, har ma ana cewa Shehu Abdullahi Gwandu watau ƙani ga Mujaddadi Usman Ɗan Fodio, ya sauka a garin yayin da ya taho daga sokoto zai je Birnin Kano.
   Don haka, bisa labarin zuwan wannan yaƙi, sai ake ganin duk da kasancewar garin Gwarzo a lokacin zagaye yake da ganuwa domin kariya daga mahara, amma lalle an tabbatar zuwan wannan sarkin bala'i ne ga garin. Don haka sai Ɗan Gwarzo na lokacin ya shiga shawarwarin mafita.
   Akan haka wani bafaden sa ya bashi labarin wani malami mai suna Mallam Isah dake sokoto, tare da shawarar aje azo dashi domin samun kuɓuta daga wannan ƙangi.
  Ɗan Gwarzo ya amince da wannan shawara, sannan ya tashi fadawa da abin alheri zuwa sokoto da hanzari. Da isar su suka gabatar wa da Mallam Isah saƙon Ɗan Gwarzo tare da buƙatar su ta ya biyo su zuwa garin Gwarzo domin taimakawa da adduar samun kariyar musibar dake tunkaro garin.
Abun da akayi kenan, Mallam Isah ya taso tare da fadawa suka nufo Gwarzo. Kwanci tashi sai ga su a garin. Ɗan Gwarzo yayi masa marhaban lale tare da sake gabatar masa da halin ƙuncin dake gaban su.
Mallam Isah yace masa kada ya damu, insha Allahu Allah zai yi maganin wannan fargaba. Sannan ya nemi a samu wani da zai yi masa jagoranci wajen kewaya ganuwar garin Gwarzo.
Ance Mallam Isah carbi ya ɗauka a hannunsa yana ja, yana lazimi, yana bin ganuwar data zagaye garin Gwarzo yana addua, bai gushe ba har sai da ya kewaye garin baki ɗaya, sannan ya koma masaukin sa ya zauna.
Aikuwa Allah da ikonsa, koda waɗannan maharan suka zo, sai garin ya ɓace musu, ance daga cikin Gwarzo ana jiyo sautin kiɗe kiɗen su da haniniyar dawakansu, amma kuma Allah ya hana su ganin garin balle su durfafe shinda yaƙi. A haka sukaƙaraci zaman su suka koma inda suka fito.
Jim kaɗan da faruwar haka sai Mallam Isah yace da Ɗan Gwarzo zai koma gida wajen ahalinsa, sai kuwa Ɗan Gwarzo ya shiga lallami da magiyar kada ayi haka, domin yana fargabar kada bayan tafiyar sa maharan su sake dawowa.
Babu yadda Mallam Isah ya iya, sai ya aike aka taho masa da ahalin sa daga Sokoto zuwa Gwarzo.. Kunji asalin yadda Manin Makwalla ya tashi a Gwarzo.

TARIHIN GARIN WUDIL

TARIHIN GARIN WUDIL

Sadiq Tukur Gwarzo
Garin Wudil na ɗaya daga manyan garuruwa a jihar kano kuma gari ne mai ɗauke da tarihi, don haka muka ga dacewar taskance kaɗan daga ɗumbin tarihin wannan gari.
  Ance wani maharbi ne ya sari garin, shikuwa daga Katsina ya taso. Tana iya yiwuwa Muhammadu sunansa, ko kuma Daudu, amma dai an tabbatar shine na farko da yazo ya zauna a wannan wuri inda garin wudil yake a halin yanzu.
   Ko da yake, da fari ance acan tsallaken ruwa ya soma zama, amma sai yayi tunanin yin amfani da ruwa wajen kare kansa da garin da zai kafa daga mahara kasancewar wancan lokaci ana cike da yake-yake da kamen bayi, don haka ya tsallaka ruwa sannan ya kafa Bukkar sa yana mai cigaba da sana'ar sa ta farauta a dajin dake kewayen kogin wudil.
  Sannu a hankali mutane matafiya masu zuwa neman ruwa suka rinka sauka a kusa dashi. Tun wasu na sauka su ɗanyi kwanaki sannan su tashi izuwa inda suka dosa, har kuma aka samu waɗanda suka mayar da wajen kachokan wajen zama tamkar shi. Akan haka akace gungun wasu fulan Joɓawa suka riski wannan maharbin tare da zama kusa dashi. Daga baya kuma sai shugabancin garin ma ya koma hannun su.
Sunan wudil ya samo asali ne daga wata Aljanna da aka tabbatar tana zaune a gidanta dake cikin tsakiyar wannan ruwa na Wudil. Ana kiranta da suna 'Uwar Wudil'.
Babu tabbacin lokacin da aljannar ta soma zama acikin ruwan, amma dai an tabbatar da cewa har yanzu tana nan tare da ahalinta.
  Ance ita fara ce doguwa mai siffar balarabiya, gashinta har gadon baya yake, kuma bata cutar da mutane, domin abaya takan shiga cikin garin Wudil ta yadda har mutane kanci karo da ita ba tare da ta razanar dasu ba. Ansha kuma ganinta a sauran garuruwa dake jikin wannan kogi na wudil.
Aljannar Wudil tana da tsohuwar alaka da mutanen garin wudil. Domin an samu cewar tana taimakon garin wajen samun kariya daga dukkan sharri tare kuma da yin galaba a yakunan da duk garin zai tunkara. Ance abaya, manyan gari na zuwa bakin kogi su yanka shanu, raguna ko tumaki sannan su sanar mata da abinda ya tasowa garin misalin yaƙi sannan sai azo a tafi. Ita kuma aikinta ne tayi duk mai yiwuwa wajen ganin buƙata ta biya.
  Wannan abu yana daga abinda Mallam Bakatsine ya ƙyamata tare da riƙa a matsayin hujjar yin jihadi a  zamanin Shehu Usman Danfodio. Don haka ance da lokacin hijira yayi, sai mabiya Shehu Usmanu dake kano suka tafi wani waje da ake kira Kwazazzabon Ƴarkwando, amma shi Mallam Bakatsine sai ya fita kano ta gabas yaje garinsu Utai ya ɗauki iyalinsa sannan ya ƙarasa garin wudil, inda ya yada zango a wani wuri da ake kira Nagge, anan ya tara runduna tare da zuwa buga yaƙi da garin Gaya inda ya ƙwace iko dashi.
 Duk da kasancewar a lokacin Garin Wudil zagaye yake da ganuwa da kuma ɗumbin jarumai, kuma karkashi Sarkin Kano Alwali amma babu labari mai nuna cewa sarakunan wudil sun yaƙi Mallam Bakatsine, ance hakan baya rasa nasaba da kasancewar a zamanin Fulani ke mulkin garin kuma suna da alaƙa dashi, don haka suka mara masa baya har ya cimma burinsa.
  Ana kiran sarautar wudil da suna Ɗan Daudu, kuma garin yana can gabas da garin kano da misalin tazarar mil talatin.